Wielerronde van Bedum Bedrijvenvereniging gemeente Bedum
Mensenwerk Hogeland
          Evenementen Agenda Bedum



Columns





Historie
Zeventien keer indringende stilte…
Gepubliceerd op dinsdag 08 april 2014

 

De Duitse kunstenaar Gunter Demnig legde afgelopen maandag, 7 april, zogenaamde ‘Stolpersteine’ bij de huizen waar 17 slachtoffers van Duitse strafmaatregelen in de Tweede Wereldoorlog hebben gewoond. De mannen werden opgepakt na een aanslag door het verzet op politieman Jannes Luitje Keijer op het station in Bedum. De razzia die daarop volgde – 25 april 1944 – leidde tot de dood van 18 inwoners van Bedum en Zuidwolde. Op 25 april aanstaande, 70 jaar na dato, wordt een Stolperstein voor het eerste slachtoffer van de Duitse wraakneming gelegd. Dat was aannemer Jannes Wiebe Formsma, die op Schoolstraat 14 in Bedum woonde. Hij werd op 23 april 1944 in Groningen vermoord.

Het initiatief voor de stenen – een blokje met daarop een koperen plaat met informatie over het slachtoffer – komt van het Herdenkingscomité Bedum en wordt onder meer gesteund door de gemeente, de Kulturele Kommissie Bedum en de historische vereniging.

Klik voor herdenkingsbijlage
Klik hier voor de herdenkingsbijlage in pdf formaat

Het is de bedoeling dat in 2015 Stolpersteine worden gelegd voor de overige Bedumers die in de oorlog het leven lieten door het Nazigeweld.

Voor de plechtigheden van 7 april waren ook nabestaanden van de slachtoffers uitgenodigd. Die kwamen, op één uitzondering na, ook opdagen. Soms in grote getale. Het gebaar werd door hen zeer gewaardeerd. Vooral in Zuidwolde – dat verhoudingsgewijs zwaar door de Duitse maatregelen werd getroffen – was de opkomst zeer hoog. Op initiatief van de plaatselijke Oranjevereniging werd er in het dorp op grote schaal halfstok gevlagd. Na afloop van de steenleggingen was er in café Moeke Vaatstra een bijeenkomst voor de nabestaanden. Die werd druk bezocht.

Hieronder een fotografische impressie van de dag.

Twee familieleden van de op 8 december 1944 in Dölkau, Duitsland,  omgekomen Kornelis Kluiter bij de steenlegging aan de Noordwolderweg 23 in Bedum. Voorafgaand aan de legging hield burgemeester Henk Bakker een korte toespraak. Kornelis Kluiter werd maar 19 jaar.

 

De zwager van Jan Korthuis, die overleed op 16 oktober 1944 in Borna, Duitsland, bekijkt samen met twee andere familieleden de steenlegging bij het pand Noordwolderweg 52 in Bedum. Korthuis werd op 25 april 1944 even verderop in de straat gearresteerd. Hij werd slechts 18 jaar.

 

Herman Hummel woonde in het pand Oude Dijk 17 in Bedum. Familieleden kijken toe hoe Gunter Demnig de steen voor de op  20 november 1944 in Schafstädt (D) overleden Hummel  legt. Alie te Velde (in het midden), echtgenote van wethouder Henri te Velde, is verre familie van Hindrik Hummel.  Hummel werd 23 jaar.

 

Ares Hooghuis woonde aan de Lageweg 4 in Bedum . Hij werd opgepakt en overleed op 13 oktober 1944 op 25-jarige leeftijd  in Zöschen, Duitsland. Hooghuis is familie van dichtster en schrijfster Annie van Dijken-Hooghuis uit Uithuizermeeden. Ze bezit nog een pluchen teddybeer die ze op een verjaardag van haar oom Ares kreeg.

 

Op de hoek van de Parallelweg en Boterdiep Wz in Bedum woonde de familie Smith. De woning is in de jaren’60 afgebroken. Jan Smith was 19 toen hij werd opgepakt. Hij overleed op 2 mei 1945 in Braunschweig (D). Hij was 19 jaar.  De vader van Ruud Vreeman, burgemeester van Groninger, is een tijd in de woning  Boterdiep Wz 42 ondergedoken geweest.

 

Gerrit Klifford werkte op het distributiekantoor in het Bedumer gemeentehuis. Hij was 24  jaar toen hij werd opgepakt. Hij woonde aan Boterdiep Zz 29 in Bedum.  Klifford overleed op 16 april 1945 op 25-jarige leeftijd in Mügeln (D); een dag voor de bevrijding van zijn woonplaats. Er waren geen nabestaanden bij de steenlegging aanwezig.

 

Veel familieleden, waaronder een dochter,  van Rink Klaver waren getuige van de legging  van zijn Stolperstein. Die ligt op de hoek van de Kerklaan en het Kerkplein in Bedum. Het huis Kerklaan 3 dat daar stond, is al lang afgebroken. Rink Klaver overleed  op 27 mei 1945 in Zwickau, Duitsland.  Hij werd 27 jaar.

 

Het adres Grotestraat 61 bestaat niet meer. De woning is afgebroken. Landarbeider Jan de Boer woonde op het adres. Hij werd op 25 april 1944 opgepakt en verdween naar Duitsland. Daar overleed hij op  15 januari 1945 in Borna (D) op 25-jarige leeftijd . Familieleden van De Boer waren getuige van de steenlegging.

 

Jan Wiertsema was van Ter Laan 21 onderweg naar  Groningen om daar de HBS te bezoeken. Hij kwam daar nooit aan. Hij werd opgepakt toen hij langs de spoorlijn richting station liep. Jan Wiertsema overleed op 19-jarige leeftijd op  15 februari 1945 in Walbeck, Duitsland.

 

Hilbrand Buurma was net 18 toen hij door de Duitsers in een smederij in de Grotestraat werd gearresteerd. Buurma woonde op Ellerhuizen 10. Hij overleed op 7 december 1944 in Ammendorf (D) . Twee broers en een zus waren van de steenlegging ter nagedachtenis van Hilbrand Buurma getuige.

 

Jakob Sibma was 23  jaar toen hij werd opgepakt. Sibma keerde terug uit het Duitse strafkamp maar overleed kort na de Bevrijding – op 10 augustus 1945 -  in een Gronings ziekenhuis aan de ontberingen. Sibma woonde op het adres Ellerhuizen 16, naast de eveneens omgekomen Hilbrand Buurma.

 

Groentekweker Jan Kuipers woonde op het adres Boterdiep Wz 9 in Zuidwolde. Hij werd opgepakt en overleed op  15 november 1944 in Lippendorf (D). Hij was maar 17 jaar. Zijn broer Cornelis woont in Canada maar was niet in staat de legging van de Stolperstein bij te wonen. De honneurs van de familie werden waargenomen door de heer en mevrouw Lenting.  

 

Slager en veehouder Klaas Havinga woonde op Boterdiep Wz 32 in Zuidwolde. Klaas Havinga werd op 25 april 1944 tussen Wetsinge en Winsum vermoord. Hij was 62 jaar. Veel familieleden waren getuige van de steenlegging door kunstenaar Gunter Demnig.

 

Jan Cornelis Dwarshuis had indertijd een bakkerij aan Boterdiep Oz 27 in Zuidwolde. Hij werd tijdens de razzia opgepakt en even buiten het dorp om het leven gebracht. Hij was toen 45 jaar. Zijn medewerker, Cornelis  G.G. Bos, was het eerste dodelijke slachtoffer dat op 25 april 1944 in Zuidwolde viel. De gevangen genomen mannen moesten kniebuigingen maken. Dat lukte hem niet omdat hij hoge kaplaarzen droeg. Hij werd doodgeschoten in het café Hekma dat nu ‘Moeke Vaatstra’ heet. Bos was 27 jaar.

 

Jan Reinder Visser was bedrijfsleider. Ook hij werd tijdens de razzia opgepakt. De Duitsers voerden hem per auto af en schoten hem in de buurt van Zuidwolde dood. Visser was 42 jaar. Hij woonde op het adres Boterdiep Wz 51 in Zuidwolde.

 

De laatste steen werd gelegd voor Hindrik Huisman die op Boterdiep Wz 61 in Zuidwolde woonde. Huisman werd tewerk gesteld in Duitsland. Daar overleed hij op 26 mei 1945 in Leipzig. Hij was  24  jaar.  Zijn Stolperstein werd aan Gunter Demnig overhandigd door een nazaat die naar zijn omgebrachte familielid is vernoemd.

 

 
         
       BEDUMER.NL

COLOFON 
DISCLAIMER
vertical-divider.png    ADVERTEREN

OVER ADVERTEREN   
STATISTIEKEN
vertical-divider.png    CONTACT

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken
NIEUWS INSTUREN
vertical-divider.png RSS Feed bedumer.nlVolg ons op FacebookVolg ons op Twitter

K7 MEDIA - BEDUM