Wielerronde van Bedum Bedrijvenvereniging gemeente Bedum
Mensenwerk Hogeland
          Evenementen Agenda Bedum



Columns





Historie
De schuilplaats van mijn vader
Gepubliceerd op dinsdag 02 mei 2017

Mijn moeder Hinke vertelde me het volgende verhaal. Zij woonde thuis bij haar ouders in Bedum aan het Boterdiep WZ 43. Pake was daar brugwachter. Toen in 1945 eindelijk de Canadese bevrijders kwamen, was het groot feest. In al dat feestgedruis vroegen de buren zich bezorgd af of haar man Henk nu ook snel terug zou keren uit Duitsland. Mijn moeder zei toen: "Kijk, daar staat hij bovenaan de trap!" Mijn vader bleek al die tijd bij Pake en Beppe ondergedoken gezeten te hebben.

Dat was wat ik wist van de schuilplaats van mijn vader. Er komt een ander licht op de zaak als burgemeester Bakker van Bedum me vertelt dat er onlangs een Stolpersteen is gelegd bij het huis dat naast de woning van mijn Pake, Grietzen Reitsma, aan het Boterdiep stond. Hier woonde Dirk Smith, net als Grietzen was ook hij brugwachter. De huizen, die er niet meer staan, waren van de Nederlandse Spoorwegen. De Stolpersteen, een klein messing gedenkteken in het trottoir voor oorlogsslachtoffers, werd gelegd voor de zoon van Dirk Smith. Zoon Jan Smith werd op 25 april 1944 tijdens een razzia gearresteerd. Na een nacht in het Scholtenshuis in Groningen, moet Jan de volgende ochtend naar het station marcheren. Hij wordt naar Kamp Amersfoort gebracht en later naar het Lager Alversdorf bij Braunschweig. Daar verricht hij zware dwangarbeid, maakt de bevrijding door de Amerikanen nog mee, maar overlijdt kort daarop op 2 mei 1945.

De schuilplaats van mijn vader - Ruud Vreeman
Stolpersteen legging voor Jan Smith

Wat was er gebeurd in Bedum in 1944? Op 22 april 1944 wordt daar de Duitsgezinde rechercheur Jannes Luitje Keijer door het verzet doodgeschoten. De Bedumse dubbelspion Cor Stolwijk is lid geworden van de NSB om informatie door te geven aan het verzet. Hij weet dat Keijer een aantal onderduikers op het spoor is gekomen en wil voorkomen dat die mensen opgepakt worden. Na een feestje met drank bij hem thuis op 22 april 1944 brengt Stolwijk Keijer naar het station in Bedum. Daar wachten twee onbekende mannen hen op en schieten Keijer dood. Stolwijk, die op de hoogte  was, ontsnapt. De Duitsers reageren furieus op de liquidatie. In de vroege ochtend van 25 april 1944 omsingelen ongeveer duizend militairen de dorpen Zuidwolde, Bedum, Stedum, Winsum en Middelstum. Er werden zoveel mogelijk jonge mannen gearresteerd. In Bedum worden de mannen verzameld in Hotel Krijthe. In totaal voert de bezetter 148 mannen af, waaronder zestien Bedumers. Eén van hen, Jannes Wiebe Formsma, wordt direct doodgeschoten.

Waar was mijn vader tijdens de razzia? Zat hij op zolder bij mijn Pake naast het huis van Jan Smith? Is hij zo de dans ontsprongen? Geholpen door archivarissen en de historische vereniging van Bedum ga ik op zoek naar de schuilplaats van mijn vader. lk ontdek hoe weinig ik eigenlijk weet van mijn ouders in oorlogstijd. Mijn vader komt oorspronkelijk uit Winterswijk. Op een kleine foto staat hij samen met mijn moeder; ze varen op een zeilboot op het Paterswoldsemeer. lk lees hun verlovingsadvertentie, gedateerd 7 februari 1942. Nooit geweten dat mijn vader in de stad  Groningen in de Thomassen a Thuessinklaan 36a woonde en mijn moeder aan het Boterdiep in Bedum. Daarna verhuist hij naar de Hereweg nummer 16, het kantoor van papiergroothandel Proost.
lk zie een foto van het pand, hoe het bij de bevrijding van april 1945 kapot is geschoten door de Canadezen. Hij woont daar maar kort, van 27 april tot 18 juni 1942, dan vertrekt hij naar Amsterdam. lk vermoed naar het hoofdkantoor van Proost en Brandt, waar hij na de oorlog gewerkt heeft. Of duikt hij daar onder?

Dan zit er een gat in mijn vaders verhaal. Totdat de huwelijksadvertentie boven tafel komt. Mijn ouders trouwden op 22 april 1944 in Bedum, dezelfde dag dat het verzet rechercheur Keijer liquideert! Was hun eerste huwelijksnacht aan het Boterdiep? Of waren ze net op tijd op een soort huwelijksreis gegaan? Mogelijk naar Winterswijk, waar mijn vader immers vandaan komt en waar mijn moeder op 28 juni 1944 staat ingeschreven. lk weet het niet. Wat ik wel weet is dat mijn vader bij een boer in de buurt van Winterswijk ondergedoken heeft gezeten.

Blijft de vraag wat er gebeurde na het voltrekken van het huwelijk. Gingen mijn vader en moeder meteen naar Winterswijk op huwelijksreis? Of vertrokken ze de dag tussen de liquidatie en de razzia? Heeft het huwelijk zo mijn vader gered van arrestatie? Is hij gevlucht na de liquidatie, omdat hij represailles verwachtte?
Mijn Pake wist natuurlijk van alles, want het was 'zijn station', in het verlengde van de spoorbrug en de spoorwegovergang. Of zat hij al die tijd nog op de zolder bij mijn Pake en heeft hij veel geluk gehad? Bij het leggen van de Stolpersteen aan het Boterdiep hoor ik zeggen: hier heeft de vader van Ruud Vreeman ondergedoken gezeten. Maar was dat ook zo op 25 april 1944, tijdens de razzia?

lk kan het mijn vader en moeder niet meer vragen. Mijn vader was zwijgzaam over de oorlog. Over de strijd op de Grebbeberg, die hij als jonge officier heeft meegemaakt, werd thuis nauwelijks gesproken. lk herinner me slechts flarden: "een tekort aan munitie" en "terugtrekken". Vierhonderd Nederlandse soldaten verloren daar het leven. lk verwijt mezelf dat ik nooit heb doorgevraagd over de oorlogstijd van mijn ouders. Heeft mijn vader twee keer geluk gehad? Je hoort het vaker dat ouders hun kinderen niet willen confronteren met gebeurtenissen uit die zware tijd. Daardoor blijf ik met allerlei vragen zitten. Mijn komst naar Groningen haalt oude verhalen boven. Maar ook vragen.

Vragen waarop jammer genoeg geen antwoord meer mogelijk is. Gelukkig blijft er een mooie herinnering: ik heb in mijn jeugd vaak gespeeld op de boerderij in Winterswijk, waar mijn vader onderduiker was. Die herinnering koester ik.


Ruud Vreeman


Rudolf Lourens (Ruud) Vreeman (Zwolle, 31 december 1947)
Samen met Felix Rottenberg introduceerde hij in 1992 het duo-voorzitterschap van de PvdA. Van 1994 tot 1997 was hij lid van de Tweede Kamer, waar hij zich vooral bezighield met sociale zaken. Daarna werd hij burgemeester, eerst in Zaanstad en vanaf 2004 van Tilburg, als opvolger van Johan Stekelenburg. Van 1 november 2013 tot 2 januari 2015 was hij waarnemend burgemeester van Groningen als opvolger van de voortijdig teruggetreden Peter Rehwinkel. Hierna was hij lid van de Eerste Kamer voor de PvdA. Per 1 december 2016 is hij waarnemend burgemeester van de gemeente Zaanstad.

 

 
         
       BEDUMER.NL

COLOFON 
DISCLAIMER
vertical-divider.png    ADVERTEREN

OVER ADVERTEREN   
STATISTIEKEN
vertical-divider.png    CONTACT

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken
NIEUWS INSTUREN
vertical-divider.png RSS Feed bedumer.nlVolg ons op FacebookVolg ons op Twitter

K7 MEDIA - BEDUM