Stichting Welzijn Bedum
Wielerronde van Bedum
Algemeen Plaatselijk Belang Bedum
Bedrijvenvereniging gemeente Bedum

        




Columns





Historie






    rss newsfeed logo 25px.jpg
Volg Bedumer.nl op Twitter







 
Dorpen en buurten
Onderdendam
Gepubliceerd op vrijdag 30 augustus 2013

Onderdendam vanaf het waterRuim 650 inwoners kent Onderdendam. Een sfeervol dorp, rijk aan monumenten. Monumenten die verwijzen naar de rijke historie van het dorp.

Een greep uit de geschiedenis…

Al in 1252 wordt in de Keuren van Hunsingo (regels met betrekking tot de rechtspraak) geschreven over het bestaan van Onderdendam. De buurschap wordt in het Oudfries aangeduid met de naam Uldernadomme. Volgens wetenschappers is deze benaming een samentrekking van Unlanderenadomme, dat betekent: de dam in het gebied van de onlandbewoners. Uldernadomme lag namelijk in een drassig gebied.

Brug Jaagpad OnderdendamIn 1659 wordt het Boterdiep op gezag van de provincie Groningen geschikt gemaakt voor de scheepvaart. Hiervan profiteert vooral de baksteenindustrie die in het Groningerland ruimschoots is vertegenwoordigd. Ook de landbouw profiteert van de verbeterde verbinding tussen Stad en Ommeland. Met name Onderdendam, vier kilometer noordelijk van Bedum gelegen aan een knooppunt van waterwegen, komt tot grote bloei. Het wordt het administratief- en handelscentrum voor de hele regio Hunsingo.

Al in 1621 wordt Onderdendam de hoofdzetel van het waterschap Schaphalsterzijlvest dat de zorg voor de waterhuishouding in het Noordgroningse kort daarvoor van de in verval geraakte kloosters heeft overgenomen. In het kielzog van het waterschap volgen later een rechtbank, een postkantoor en zelfs een heuse gevangenis. Ook het bestuur vindt er onderdak. In de Franse tijd, aan het begin van de 19e eeuw, is Onderdendam zelfs zetel van de prefect van de streek Hunsingo. Onderdendam's bloeitijd komt in 1884 tot een einde.

Onderdendam

Nadat in 1839 de eerste trein reed tussen Amsterdam en Haarlem kwamen ook andere landsdelen successievelijk aan de beurt om te mogen proeven van dat wonderbaarlijke produkt van de vooruitgang. De eerste spoorlijn in de provincie Groningen wordt in 1866 geopend; de lijn Groningen-Delfzijl volgt in 1884. Er zijn plannen geweest om de lijn langs Onderdendam en het nabijgelegen Middelstum aan te leggen; gekomen is 'ie er niet. Naar het schijnt houden boeren de aanleg van de lijn tegen. Gestresste koeien, op hol geslagen kleinvee en andere rampspoed worden door de boeren in de omgeving van Onderdendam en Middelstum aan de stoomtrein toegedicht. En dus krijgt Bedum een station.

 
Zuidwolde
Gepubliceerd op vrijdag 26 september 2008

Zuidwolde telt zo'n 1100 inwoners. Een dorp dat doorkruist wordt door het Boterdiep en grenst aan de wijk Beijum te Groningen. Bijzonder aan het dorp is onder meer de orgelmakerij die het dorp rijk is. Bovendien heeft Zuidwolde een heuse dorpsdichter.


Een greep uit de geschiedenis…

Pas in 1485 duikt de oorspronkelijke naam van Zuidwolde, ‘Sudawalda’, op in de boeken. Er zijn aanwijzingen dat het dorp ouder is. De kerk wordt nl gedateerd op omstreeks het midden van de elfde eeuw. De naam Zuidwolde ontstond toen een jongere wolde-neterzetting, nl. Noordwolde, zich meer noordelijk ontwikkelde. De naam Zuidwolde verwijst naar het bos dat op de plek van het dorp heeft gestaan. Zuidwolde wordt ookwel het Boeskooldorp genoemd. Die naam heeft betrekking op de teelt van witte (en ook wel rode) kolen, die vooral in de twintigste eeuw een opvallende bedrijfstak was. Het beeld "De Boeskoolboer" van de kunstenaar Gosse Dam op het pleintje in de Pastorielaan houdt de herinnering hieraan levend.
     

Nederlands Hervormde kerk

De Nederlands Hervormde kerk in Zuidwolde uit de middeleeuwen is van groot cultuur-architectuurhistorisch belang voor Bedum. De voornaamste reden is dat dit een van de weinige kerken is waar de tufsteen nog overheerst. U vindt deze kerk aan Boterdiep WZ 43.


Boeskoolboer

’t Is kool voor en na in Zuidwolde. In de historie van dit dorp speelde landbouw een hoofdrol. Zonder de Zuidwolder boeskool geen zuurkoolproducenten in Bedum; minder scheepvaart op het Boterdiep; minder emplooi voor tal van toeleveranciers die her en der in de gemeente waren gevestigd. Het beeld ‘De Boeskoolboer’, gemaakt door Gosse Dam uit Kollum, staat dan ook symbool voor die tientallen Zuidwoldenaren die tot voor enige decennia verbonden waren met het koolgewas. U kunt het beeld bewonderen aan de hoek van de Koolstraat (hoe kan het ook anders) te Zuidwolde.  

 
Westerdijkshorn
Gepubliceerd op vrijdag 26 september 2008
Ten noordwesten van Bedum, aan de grens met de gemeente Winsum, ligt Westerdijkshorn.


Een stukje geschiedenis…

 is oorspronkelijk een kerspel (kerkdorp, later landgemeente) gelegen in de westhoek (hoek = horn) van de (Wold-)dijk. Overleveringen vertellen hoe het de vroegere prediker van het Christelijk Geloof, de Heilige Walfridus, moet zijn geweest, die in de eerste jaren van de negende eeuw vanuit Bedum - in die tijden Bedderwale of Bedehem geheten - de tegenwoordige Wolddijk heeft gelegd ten einde de zeevloeden te keeren (Feith). Daardoor kon het zuidelijke stuk van Hunsingo rond de op wierden (vluchtheuvels) gebouwde dorpen Bedum, Ellerhuizen, Zuidwolde, enz. reeds vóór het jaar duizend tot het vruchtbare landschap Innersdijk (“binnendijks”) worden. De bebouwing langs de Wolddijk was oorspronkelijk binnendijks, later werden ook boerderijen gebouwd op, door aanslibbing iets hoger gelegen, land buiten de dijk. In de 12e eeuw werd er op een, aan de zuidkant van het gehucht Dijckshorne, opgeworpen wierde een kerkje gesticht. Van de kerk is helaas geen afbeelding bewaard gebleven. Aangenomen mag worden dat er weinig verschil in bouw en grootte zal hebben bestaan met het uit dezelfde tijd daterende kerkje van Onderwierum.
 
Rodewolt
Gepubliceerd op vrijdag 26 september 2008
Ten noordwesten van Onderdendam, tegen de gemeentegrens richting Winsum vinden we Rodewolt.

Een greep uit de geschiedenis…

We zouden de geschiedenis van Onderdendam tekort doen als we niet de historische plaats Rodewolt (in de volksmond t Roowolt ) zouden noemen. De naam Rodeweg in Onderdendam, een smal straatje ten westen van de Warffumerweg, geeft waarschijnlijk aan dat we in die richting Rodewolt moeten zoeken.

Op de Winsumerweg, ten westen van Onderdendam, vindt u rechts de ruilverkavelingsweg op naar Baflo. Aan de linkerkant bevinden zich twee boerderijen, Rodewolt 7 en 9. Alhoewel de boerderijen met een bepaalde regelmaat veranderd en vernieuwd zijn, zijn het oude boerenplaatsen. Tot 1594 behoorde de grond aan het vrouwenklooster Essen te Helpman en daarbij behoorden ook de boerderijen. Daarna was de Provincie de eigenaar die na verloop van tijd de grond en de behuizingen aan particulieren verkocht. De familie Veenland, vanaf 1971 eigenaar van Rodewolt 9, heeft in de loop der jaren bijzondere vondsten gedaan in hun weilanden en sloten. Vondsten die duiden op bewoning omstreeks het begin van de jaartelling en daarna vanaf de Middeleeuwen.
 
Onderwierum
Gepubliceerd op vrijdag 26 september 2008

Komend van Bedum over de Lageweg die overgaat in Stadsweg, richting Onderdendam, duikt links van de weg verderop in de weilanden een bosje op: Onderwierum. Het gebied Onderwierum is groter dan dat van de wierde alleen. De landerijen rondom de Albertsweg tot aan de Oude AE in het westen. De weilanden in het oosten tot aan het Boterdiep. Hier bevond zich de Onderwierumer polder met de watermolen die in 1958 afgebroken is.


Een stukje geschiedenis…

In oude oorkonden wordt gesproken over Uldernawerum: wierde in het gebied van de onlanders. Eens stonden er een school en een kerk, een middeleeuwse kerk, afgebroken in 1840/41. De zerken vertellen het verhaal van bewoners van Onderwierum en omgeving. Opgravingen en metingen in de jaren twintig en tachtig van de 20e eeuw, resp. door prof. A.E. van Giffen en dr. M. Miedema, hebben aangetoond dat deze hoogte (2.85 boven N.A.P.) een vluchtplaats was in de tijd toen steeds weer nieuwe overstromingen plaatsvonden. Omstreeks het begin van de jaartelling was hier bewoning, daarna een poos niet vanwege te hoge waterstanden en sinds de Middeleeuwen ononderbroken. Het kerkje stond midden op de wierde. Op de plaats waar nu een klein bosje is, stond de pastorie. Deze is in de vijftiger jaren van de 20e eeuw afgebroken. Tot 1863 woonden hier predikanten. In dat jaar werd namelijk de nieuwe pastorie in Onderdendam betrokken: Middelstumerweg 9, tegenover de kerk aan de andere kant van het water. In 1974 verkocht de kerkvoogdij het kerkhofje aan de gemeente Bedum.


Pastorie
Middelstumerweg 9, Onderdendam

De voormalige pastorie is vermoedelijk rond 1860/1870 gebouwd. Het monument is voorzien van met Hollandse pannen belegde schilddaken met op het dwarshuis hoekschoorstenen met borden. De gevels van het dwarshuis zijn voorzien van een blokbepleistering en zijn symmetrisch ingedeeld door lichtgetoogde achtruitschuifvensters met stuc-band bovenlangs en met (ten dele nog) persiennes.


Dubbele grafzerk

De dubbele grafzerk op de begraafplaats te Onderdendam is één van de overblijfselen van een kerk uit de 13e eeuw.
 

 
Noordwolde
Gepubliceerd op vrijdag 26 september 2008
Noordwolde is met ongeveer 300 inwoners het kleinste dorp in de gemeente Bedum. Dit pittoreske, vriendelijk en landelijk gelegen dorpje ligt vlak aan de grens van Bedum en Groningen.

Een greep uit de geschiedenis…

Het meest opvallende gebouw in het dorp is de middeleeuwse kerk die uit de dertiende eeuw stamt en in romano-gotische stijl is opgetrokken. Meubilair van de kerk, waaronder een herenbank, is voorzien van fraai houtsnijwerk. De toren, vroeger vrijstaand van de kerk, werd in 1639 verhoogd. Karakteristiek is de uivormige bekroning. Van de rond 1850 gebouwde molen op de Willemsstreek rest nog slechts het onderstuk, nadat in 1926 het bovenste deel was verwijderd. Doordat Noordwolde niet aan het in de zeventiende eeuw gegraven Boterdiep kwam te liggen, is het dorp waarschijnlijk niet uitgegroeid tot de omvang van Zuidwolde, dat wel de voordelen van de vaarweg heeft gekend.
 
Menkeweer
Gepubliceerd op vrijdag 26 september 2008
Ten noorden van Onderdendam, richting Warffum, bevindt zich de wierde van Menkeweer. Vlak voor de eerste bocht in de weg, vindt u een stukje historie: het ‘hoogholtje’over het Warffumermaar. Linksaf over het bruggetje naar de camping staat na enkele meters een van de oude rolpalen die Onderdendam rijk is.


Een stukje geschiedenis…

Net als op Onderwierum bevindt Menkeweer zich op een wierde. In het begin van de 19e eeuw stonden hier nog een kerkje en een klokkenstoel. De kerk is afgebroken in 1828. De klok is later overgebracht naar de kerk in Onderdendam en heeft hier nog Boerderij Menkeweertot 1969 in het torentje gehangen.

Menkeweer omvatte oorspronkelijk het gebied ten noorden van het Winsumerdiep, dus ook de bebouwing aan de Middelstumerweg, Warffumerweg, Rodeweg en Winsumerweg in Onderdendam. Het is vrijwel zeker dat op de plaats aan de Warffumerweg, nummers 35 en 37, waar nog de voormalige school en het schoolmeestershuis staan, zich eens de kosterij bevond waar de schoolmeester woonde en de kinderen onderwijs kregen.
 
Ellerhuizen
Gepubliceerd op vrijdag 26 september 2008
Ellerhuizen is een streekdorp dat tussen Bedum en Zuidwolde vanaf het Boterdiep zijn weg in oostelijke richting zoekt.


Een stukje geschiedenis…

In de Almanak van het departement Leens van de Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen van het jaar 1842 maakte J.G.Rijkens melding van de een jaar daarvoor gevonden resten van een begraafplaats. De landbouw was het hoofdmiddel van bestaan. Daarnaast was de steenfabriek van Hopma tussen1855 en 1932 in bedrijf. In 1903 brandde de Krimstermolen bij het Kardingermaar af. Het daaropvolgende jaar werd een nieuwe molen gebouwd, die de naam Phoenix kreeg. Deze werd in 1977 verplaatst naar de huidige standplaats op de hoek van het Harm Westerskanaal en het Boterdiep. De oudst bekende naam van het dorp is Aylardahusum, afgeleid van de mansnaam Aylard of de geslachtsnaam Aylarda.
 
Bedum
Gepubliceerd op vrijdag 26 september 2008

Het dorp Bedum 

Bedum is met zo'n 8600 inwoners het grootste dorp binnen de gemeente. Een dorp dat slechts 9 kilometer van Groningen ligt. Bedum heeft tal van voorzieningen op gebied van bijvoorbeeld sport. Denk hierbij aan sport- en gymzalen, een overdekt zwembad en een heus voetbalveld dat geschonken is door de in Bedum geboren en getogen topvoetballer Arjen Robben.


Een greep uit de geschiedenis…

Bedum is rijk aan historie. Rond de zesde eeuw voor Christus Walfriduskerk Bedumvestigen zich de eerste bewoners in het gebied wat we nu Noord Groningen noemen. Rond 900 drukt een vrome boer, luisterend naar de naam Walfridus, zijn stempel op de regio. Hij brengt het Christendom, zorgt voor een rechtssysteem en geeft de aanzet tot de verzwaring van de dijk die het gebied omsluit. Tijdens een van zijn wandelingen naar de kerk worden hij en zijn zoon vermoord. Boven de graven worden kapellen opgetrokken. De legende wil dat zich rond het graf van Walfridus allerlei wonderlijke zaken afspelen. Dat prikkelt de fantasie kennelijk, want van heinde en ver stromen nieuwsgierigen toe. De kapel waaronder Walfridus ligt begraven wordt al snel te klein om al die bedevaartgangers onderdak te bieden. Daarom wordt begonnen met de bouw van een kerk. Een flinke kerk, want alleen die van de veel grotere plaatsen Groningen en Leeuwarden zijn omvangrijker

 
 Artikel toevoegen aan je eigen 

Gerelateerde artikelen

Historische Vereniging gemeente Bedum
 


Zon en wolken


Regen

         
       BEDUMER.NL

COLOFON 
DISCLAIMER
vertical-divider.png       ADVERTEREN

OVER ADVERTEREN   
STATISTIEKEN
vertical-divider.png       CONTACT

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken
NIEUWS INSTUREN
vertical-divider.png           RSS Feed bedumer.nl Volg ons op Twitter

K7 MEDIA - BEDUM